Na het pond de dollar — staat de euro nu aan de beurt?

De geschiedenis van het internationale monetaire systeem is er een van verschuivingen die decennia in de maak waren maar uiteindelijk verrassend snel voltrokken. Het Britse pond regeerde honderd jaar lang als onbetwiste wereldmunt — totdat twee wereldoorlogen en een economisch uitgeput Verenigd Koninkrijk de fakkel overdroegen aan de Amerikaanse dollar. Nu, ruim tachtig jaar later, klinkt de vraag luider dan ooit: staat de dollar opnieuw voor zo'n kantelpunt, en is de euro de logische opvolger?

Hoe de dollar zijn troon veroverde

In 1944 legden de geallieerde naties in Bretton Woods de basis voor de naoorlogse wereldeconomie. De dollar werd gekoppeld aan goud — 35 dollar per troy ounce — en alle andere valuta's werden vervolgens aan de dollar gekoppeld. Dit systeem maakte de VS de spil van de internationale handel en financiën. Zelfs nadat president Nixon in 1971 de goudkoppeling verbrak, bleef de dollar dominant, mede omdat olie wereldwijd in dollars werd verhandeld.

Die petrodollar-status gaf de VS een buitengewoon privilege: het kon vrijwel onbeperkt schulden aangaan in zijn eigen munt, terwijl andere landen reserves moesten aanhouden om handel te drijven. Voor Nederlandse beleggers betekende dit jarenlang dat dollarrisico een structureel onderdeel was van elke gespreide portefeuille — of je nu in ETFs belegde of individuele aandelen koos.

De scheuren in het fundament

De de-dollarisering is geen nieuw fenomeen, maar krijgt de laatste jaren concrete vorm. China en Rusland verminderen actief hun dollarreserves. De BRICS-landen — inmiddels uitgebreid met onder meer Saoedi-Arabië en de VAE — discussiëren over een eigen reservevaluta. En steeds meer bilaterale handelsovereenkomsten worden gesloten in yuan, roebel of lokale valuta's.

Tegelijkertijd groeit de Amerikaanse staatsschuld explosief. Met meer dan 36 biljoen dollar aan uitstaande schuld en jaarlijkse tekorten die de financiële markten beginnen te verontrusten, rijst de vraag hoe lang buitenlandse centrale banken bereid blijven om massaal dollars aan te houden. De politieke volatiliteit in Washington — met handelsoorlogen, sanctiebeleid en wisselende allianties — versterkt dit wantrouwen verder.

Waarom de euro een serieuze kandidaat is

De eurozone heeft een aantal structurele voordelen die de euro tot een geloofwaardig alternatief maken. De Europese Centrale Bank staat bekend om haar onafhankelijkheid en inflatiediscipline. De eurozone als geheel heeft een bruto binnenlands product vergelijkbaar met dat van de VS. En met de introductie van NextGenerationEU-obligaties — pan-Europese schuldinstrumenten — is een bescheiden begin gemaakt met de vorming van een gemeenschappelijke veilige haven voor beleggers wereldwijd.

Historisch gezien ontbrak het de euro aan voldoende liquide, veilige staatsobligaties. Duits staatspapier was schaars en niet elke eurostaat gold als even betrouwbaar. Dat begint langzaam te veranderen. Als de EU verder inzet op begrotingsunie en gezamenlijke obligatie-uitgifte, neemt de aantrekkelijkheid van de euro als reservevaluta significant toe.

Wat dit concreet betekent voor uw beleggingsportefeuille

Een geleidelijke verschuiving van dollar naar euro als dominante reservevaluta zou meerdere effecten hebben op een typische Nederlandse beleggingsportefeuille. Ten eerste: valutarisico. Wie nu belegt in Amerikaanse aandelen via een S&P 500-ETF loopt dollarrisico. Bij een structureel zwakkere dollar dalen uw rendementen in euro's — zelfs als de aandelen zelf stijgen.

Ten tweede verandert de aantrekkelijkheid van obligaties. Stijgende vraag naar Europese staatsobligaties kan de rentes in de eurozone drukken, wat bestaande obligatiehouders beloont maar nieuwe kopers minder rendement oplevert. Voor een dieper begrip van dit mechanisme, lees onze uitleg over hoe rente en obligatiekoersen samenhangen.

Ten derde: grondstoffen en goud. Historisch gezien stijgt de goudprijs als het vertrouwen in de dollar afneemt. Centrale banken wereldwijd — China, India, Polen — kopen al recordhoeveelheden goud. Dit maakt goud als hedge relevanter dan in decennia. Ook andere grondstoffen die in dollars worden geprijsd, worden goedkoper voor Europese kopers bij een zwakkere dollar.

Wat betekent dit voor jou als belegger?

De les uit de geschiedenis van het pond en de dollar is dat reservevaluta-verschuivingen zelden abrupt gaan — maar als ze eenmaal in gang zijn gezet, zijn ze onomkeerbaar. Voor de gemiddelde Nederlandse belegger zijn er een aantal concrete stappen te overwegen:

• Controleer uw valutablootstelling. Hoeveel van uw portefeuille staat in dollars? Overweeg of een gedeeltelijke valutahedge of verschuiving naar Europese aandelen wenselijk is.
• Overweeg goud als reserve-allocatie. Een allocatie van 5-10% in fysiek goud of goud-ETFs kan dienen als hedge tegen monetaire instabiliteit.
• Kijk naar Europese obligaties. Met toenemende vraag naar Europese staatsobligaties kunnen obligatie-ETFs met Europese exposure interessanter worden.
• Diversifieer geografisch. Niet alleen VS vs. Europa, maar ook opkomende markten die minder afhankelijk worden van de dollar.
• Blijf kalm bij kortetermijnvolatiliteit. De forexmarkt reageert snel op nieuws; een langetermijnbelegger hoeft niet elke fluctuatie te volgen.

De vraag of de euro de dollar daadwerkelijk zal verdringen als primaire wereldreservemunt hangt af van factoren die buiten ieders controle liggen: de politieke bereidheid van de EU om dieper te integreren, het vertrouwen in Amerikaans begrotingsbeleid, en de snelheid waarmee opkomende economieën het dollarsysteem de rug toekeren. Wat wél zeker is: de dollars onbetwiste troonpositie behoort steeds meer tot het verleden.