Aandelen of obligaties: wat is het verschil en wat past bij jou?

Aandelen geven je een stukje eigendom in een bedrijf, obligaties zijn een lening aan een bedrijf of overheid. Dat ene verschil verklaart bijna alles: aandelen bieden op lange termijn een hoger verwacht rendement maar met flinke koersschommelingen, obligaties geven meer voorspelbaarheid en een vaste rente maar historisch een lager rendement. De meeste beleggers hebben uiteindelijk geen van beide alleen nodig, maar een verhouding tussen de twee die past bij hun horizon en risicotolerantie.

In dit artikel lees je de belangrijkste verschillen op een rij, wat aandelen en obligaties historisch hebben opgeleverd, en hoe je een verstandige verdeling kiest op basis van leeftijd en beleggersprofiel. Beleggen brengt altijd risico met zich mee: je kunt je inleg deels of volledig verliezen, en resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst. Dit artikel is geen persoonlijk beleggingsadvies.

Wat zijn aandelen en obligaties precies?

Een aandeel is een eigendomsbewijs in een bedrijf. Koop je een aandeel Shell of een aandeel in een breed indexfonds, dan word je voor dat deel mede-eigenaar en deel je mee in de winst (via koersstijging en soms dividend) én in het verlies als het bedrijf slechter presteert. Er is geen vaste einddatum en geen garantie op terugbetaling: het rendement hangt volledig af van hoe het bedrijf en de markt zich ontwikkelen.

Een obligatie is een lening. Koop je een obligatie van de Nederlandse staat of van een bedrijf als Shell, dan leen je geld uit voor een vastgestelde looptijd en ontvang je daarover een vooraf afgesproken rente (de coupon). Aan het einde van de looptijd krijg je in principe je inleg terug, tenzij de uitgever (de overheid of het bedrijf) niet aan zijn verplichtingen kan voldoen. Dat laatste heet kredietrisico, en het is groter bij een bedrijf in financiële problemen dan bij de Nederlandse of Duitse staat.

Het kernverschil zit dus in de relatie die je aangaat: bij een aandeel ben je eigenaar en deel je in onzekere winst, bij een obligatie ben je schuldeiser en heb je recht op een vaste, van tevoren bekende vergoeding. Wil je eerst dieper in obligaties duiken, lees dan onze complete gids over obligaties beleggen of specifiek over staatsobligaties kopen in Nederland.

Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen aandelen en obligaties?

Op vijf punten lopen aandelen en obligaties structureel uiteen: verwacht rendement, risico, hoe je inkomsten ontvangt, looptijd en hoe makkelijk je ervan af komt.

Dat verschil in risico werkt twee kanten op. Bij obligaties daalt de koers van een bestaande lening als de marktrente stijgt, want nieuwe obligaties bieden dan een hogere coupon en de oude wordt minder aantrekkelijk. Bij aandelen is er geen directe koppeling met de rente, maar wel met winstverwachtingen, sentiment en economische groei, wat tot grotere en minder voorspelbare uitslagen leidt. Meer over dat renterisico lees je in onze uitleg over wat een bepaalde rente op staatsobligaties voor jou betekent.

Wat is het historische rendement van aandelen versus obligaties?

Over lange periodes wonnen aandelen het gemiddeld ruim van obligaties, maar het verschil hangt sterk af van de gekozen periode. Voor Amerikaanse aandelen (S&P 500-index) lag het gemiddelde jaarrendement op 9,9% over de twintig jaar tussen 1992 en 2021, en op 9,4% over de vijftig jaar tussen 1972 en 2021, volgens Beleggen.info.

Obligaties presteerden structureel lager. Wereldwijde staatsobligaties (gemeten via de WGBI-index) leverden gemiddeld 5,22% per jaar op over de periode 1984-2020, maar dat gemiddelde zakte sterk in de jaren van historisch lage rente: over 2010-2020 was het nog 2,93% per jaar, en over 2015-2020 nog maar 1,72% per jaar, volgens Finansjaal. Amerikaanse bedrijfsobligaties deden het over een langere periode iets beter: gemiddeld 6,1% per jaar tussen 1926 en 2020, volgens dezelfde bron.

De Consumentenbond vat de vuistregel treffend samen: staatsobligaties geven meestal een iets hoger rendement dan sparen bij beperkt risico, bedrijfsobligaties geven een iets hoger rendement dan staatsobligaties bij iets hoger risico, en aandelen geven een hoger rendement dan obligaties bij een navenant hoger risico. Maar de Consumentenbond wijst er ook op dat er periodes zijn geweest waarin obligaties of spaardeposito's juist een hoger rendement gaven dan aandelen, volgens de Consumentenbond. Met andere woorden: het gemiddelde over decennia zegt weinig over wat de komende vijf of tien jaar gebeurt.

Nederlandse huishoudens beleggen in de praktijk vooral in aandelen en beleggingsfondsen: van de beleggingen van Nederlandse huishoudens bestond het grootste deel uit beursgenoteerde aandelen en beleggingsfondsen, en slechts een klein deel uit directe obligaties, volgens cijfers van De Nederlandsche Bank. Dat past bij het beeld dat de meeste particuliere beleggers via ETF's of fondsen vooral aandelenrisico nemen, en obligaties eerder als bijmenging gebruiken dan als hoofdmoot.

Aandelen of obligaties: wat past bij jouw beleggersprofiel?

De juiste verhouding tussen aandelen en obligaties hangt vooral af van je beleggingshorizon, je risicotolerantie en het doel van je geld, niet van wat "historisch het beste presteerde".

Jong en een lange horizon (twintiger, dertiger jaren): heb je het geld pas over vijftien jaar of langer nodig, dan kun je een tijdelijke koersdaling van 30% of meer uitzitten. Een groter aandeel in aandelen, bijvoorbeeld via een brede wereldwijde ETF, past dan beter bij je horizon dan veel obligaties die vooral rendement inleveren.

Middenfase, opbouw richting een doel (veertiger, vijftiger jaren): naarmate een doel dichterbij komt (huis, pensioen over tien jaar), heeft een tegenvaller minder tijd om te herstellen. Een geleidelijke verschuiving naar meer obligaties dempt de schommelingen in je portefeuille zonder dat je alle groei opgeeft.

Dicht bij of in het doel (pensioen, geld dat je op korte termijn nodig hebt): geld dat je over een paar jaar nodig hebt, hoort niet grotendeels in aandelen. Een groter aandeel obligaties, of zelfs sparen, beperkt het risico dat je moet verkopen op een slecht moment.

Naast leeftijd telt ook je persoonlijke risicotolerantie: kun je een koersdaling van 20% emotioneel en financieel aan zonder in paniek te verkopen? Zo niet, dan is een voorzichtigere verdeling met meer obligaties vaak verstandiger, ook als je nog jong bent. Overweeg je specifiek staatsobligaties, kijk dan naar onze gids over staatsobligaties kopen in Nederland voor de praktische stappen.

Wat is een 60/40-portefeuille en heeft die nog zin?

De 60/40-portefeuille, 60% aandelen en 40% obligaties, is decennialang de standaardverhouding geweest voor een gematigd beleggersprofiel. Het idee erachter: aandelen zorgen voor groei, obligaties dempen de schommelingen, en de twee bewegen niet altijd in dezelfde richting, waardoor een daling in aandelen deels wordt opgevangen door stabielere obligaties.

Na jaren van extreem lage rente, waarin obligaties nauwelijks nog rendement gaven, is die rol van obligaties de afgelopen jaren weer toegenomen: bij een hogere marktrente leveren nieuwe obligaties weer een reële coupon op, in plaats van de bijna-nul rendementen uit de periode 2015-2020 die Finansjaal noemt. Dat maakt een mix met een substantieel deel obligaties weer aantrekkelijker voor beleggers die niet alle risico van 100% aandelen willen dragen.

Toch is 60/40 geen wet van Meden en Perzen. Sommige jaren bewegen aandelen en obligaties juist wél gelijktijdig, bijvoorbeeld wanneer stijgende rente zowel aandelenwaarderingen als obligatiekoersen onder druk zet. De verhouding is dus een uitgangspunt om vanuit te redeneren, niet een garantie voor een stabielere uitkomst in elk jaar.

Onze kijk

Aandelen versus obligaties is geen keuze die je één keer voor altijd maakt. Het is een knop die je in de loop van je leven bijstelt, naarmate je horizon korter wordt en je financiële situatie verandert. Voor de meeste beginnende beleggers met een lange horizon is een aandelenzwaar fonds, gespreid over duizenden bedrijven wereldwijd, een verstandiger startpunt dan losse obligaties kiezen.

Wat ons betreft onderschatten te veel particuliere beleggers hoe groot het verschil in uitkomst kan zijn tussen een paar procent per jaar over een periode van dertig jaar. Tegelijkertijd onderschatten net zoveel beleggers hoe zwaar een koersdaling van 40% aanvoelt als dat geld er echt toe doet. Allebei die realiteiten zijn waar, en dat is precies waarom spreiding tussen aandelen en obligaties voor de meeste mensen verstandiger is dan alles op één kaart zetten.

Een hoog rendement zonder risico bestaat niet, bij aandelen niet en bij obligaties niet. Beleg alleen met geld dat je voorlopig kunt missen, en laat je keuze afhangen van je eigen horizon en risicotolerantie, niet van wat de afgelopen tien jaar toevallig het best presteerde.

Bronnen

• Gemiddeld rendement aandelen (S&P 500) - Beleggen.info
• Gemiddeld rendement obligaties - Finansjaal
• Beleggen: rendement en risico - Consumentenbond
• Risicometer Beleggen - AFM
• Beleggingen Nederlandse huishoudens - cijfers DNB via Banken.nl

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een obligatie en een aandeel?

Een aandeel is een eigendomsbewijs in een bedrijf: je deelt mee in winst en verlies zonder vaste einddatum. Een obligatie is een lening aan een bedrijf of overheid: je krijgt een vooraf afgesproken rente en in principe je inleg terug aan het einde van de looptijd. Aandelen hebben een hoger verwacht rendement en hoger risico, obligaties zijn doorgaans stabieler maar leveren historisch minder op.

Obligaties of aandelen: wat is beter?

Geen van beide is objectief beter, het hangt af van je horizon en risicotolerantie. Voor een lange beleggingshorizon (vijftien jaar of langer) presteerden aandelen historisch gemiddeld beter. Voor geld dat je op kortere termijn nodig hebt, of als je schommelingen niet goed kunt verdragen, passen obligaties beter bij je situatie.

Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen aandelen en obligaties?

De belangrijkste verschillen zitten in rendement (aandelen historisch hoger), risico (aandelen volatieler), inkomsten (vast bij obligaties, onzeker bij aandelen), looptijd (obligaties hebben een einddatum, aandelen niet) en verhandelbaarheid (aandelen doorgaans liquider).

Hoeveel procent van mijn portefeuille moet in obligaties zitten?

Er is geen vaste regel, maar een veelgebruikt uitgangspunt is meer aandelen naarmate je horizon langer is en meer obligaties naarmate je doel dichterbij komt. Een 60/40-verdeling (60% aandelen, 40% obligaties) is een bekend gematigd startpunt, geen universele norm.

Zijn obligaties altijd veiliger dan aandelen?

Obligaties zijn doorgaans minder volatiel, maar niet risicovrij. Ze kennen renterisico (koersdaling bij stijgende rente) en kredietrisico (de uitgever kan niet aan zijn verplichtingen voldoen). Staatsobligaties van financieel sterke landen gelden als relatief veilig, bedrijfsobligaties van zwakkere uitgevers kunnen wel degelijk geld kosten.

Welke stap zet je nu?

Ben je beginner en wil je vooral eenvoudig starten, bepaal dan eerst je horizon: geld dat je pas over vijftien jaar of langer nodig hebt kan grotendeels in aandelen (via een brede ETF), geld dat je eerder nodig hebt hoort voor een groter deel in obligaties of sparen.

Wil je specifiek in obligaties beleggen, lees dan verder in onze complete gids over obligaties beleggen of, voor de veiligere variant, onze uitleg over staatsobligaties kopen in Nederland. Voor de broker waarmee je beide instrumenten kunt verhandelen, bekijk je de DEGIRO app of ons bredere overzicht van beste brokers.

Onthoud dat een hoog rendement zonder risico niet bestaat, en dat dit artikel geen persoonlijk advies is. Twijfel je over jouw situatie of heb je een groter vermogen te beleggen, raadpleeg dan een onafhankelijk financieel adviseur.