ETF tracking error: hoe dicht volgt jouw fonds zijn index?

De tracking error van een ETF meet hoe consistent het fonds zijn index volgt, uitgedrukt als de geannualiseerde standaarddeviatie van de dagelijkse rendementsverschillen. Hoe lager, hoe nauwkeuriger. Minder dan 0,15% per jaar is doorgaans goed; minder dan 0,05% is uitstekend.

Wat veel beleggers niet weten: tracking error is niet hetzelfde als de kosten van het fonds, en sommige ETF's verslaan zelfs hun eigen index dankzij effectenlening. Beleggen brengt altijd risico mee. Je kunt (een deel van) je inleg verliezen. Dit is geen persoonlijk beleggingsadvies.

Wat is de tracking error van een ETF?

Tracking error is de geannualiseerde standaarddeviatie van de dagelijkse rendementsverschillen tussen een ETF en zijn index. Simpel gezegd: je berekent elke dag hoe groot het verschil is tussen het fondsrendement en het indexrendement, en neemt vervolgens de standaarddeviatie van die hele reeks. Hoe meer dat verschil schommelt van dag tot dag, hoe hoger de tracking error.

Concreet voorbeeld: stel dat een MSCI World ETF de ene dag 0,05% achterblijft bij de index en de volgende dag 0,03% voorloopt. Die inconsistentie telt op. Volgens VettaFi geldt een tracking error onder 5 basispunten (0,05% per jaar) als uitstekend, 5 tot 15 basispunten als normaal, en boven 20 basispunten (0,20%) als een signaal voor mogelijke problemen.

De Total Expense Ratio (TER) is niet hetzelfde als tracking error. Een ETF met een TER van 0,20% kan een tracking error van slechts 0,03% hebben. De TER zegt iets over de beheerkosten die formeel in rekening worden gebracht; tracking error meet hoe stabiel de dagelijkse prestatie ten opzichte van de index is. Ook verschilt tracking error van tracking difference, het werkelijke rendementsgat over een periode. Dat onderscheid is voor langetermijnbeleggers nog relevanter.

Tracking error en tracking difference: twee begrippen die je snel verwarrt

Tracking difference is de werkelijke prestatieafwijking over een vaste periode: hoeveel procent heeft de ETF meer of minder opgeleverd dan de index? Tracking error is de volatiliteit van die dagelijkse afwijking, uitgedrukt als standaarddeviatie. Het zijn twee verschillende grootheden die allebei iets anders meten.

Twee ETF's kunnen allebei 0,30% per jaar achterblijven bij hun index, maar bij de ene is dat verschil elke dag vrijwel gelijk, terwijl het bij de andere sterk wisselt. De eerste heeft dan een veel lagere tracking error. Morningstar benoemt tracking difference als de meest bruikbare maatstaf voor de buy-and-hold belegger: het vertelt je of het fonds in de praktijk meer of minder heeft gekost dan de TER doet verwachten.

Voor de meeste particuliere beleggers is de tracking difference het relevantere getal. Voor het beoordelen van consistentie, of om twee ETF's te vergelijken die dezelfde index volgen, gebruik je tracking error. Gebruik allebei samen voor een volledig beeld.

Wat veroorzaakt de tracking error bij jouw ETF?

Er zijn vijf veelvoorkomende oorzaken. De eerste is de beheerskostenratio (TER): een ETF dat 0,20% per jaar rekent, loopt al achter op de index voordat er iets anders speelt. Dat werkt door in zowel tracking difference als tracking error.

De tweede oorzaak is cash drag. ETF's ontvangen dividenden die tijdelijk als cash worden aangehouden voordat ze worden herbelegd. In die periode loopt het fonds de indexbeweging van de betreffende aandelen mis. Hoe volatieler de markt, hoe groter het effect van die korte periodes met cash.

Ten derde zijn er transactiekosten bij herbalancering. Wanneer de index van samenstelling verandert, moet de ETF meebewegen. Die handelskosten tellen op, terwijl de index zelf geen transactiekosten kent. Fidelity noemt dit een structurele bron van prestatieverschil.

Een vierde factor is sampling: brede indices met honderden of duizenden aandelen worden niet altijd volledig gerepliceerd. Een ETF op de MSCI World houdt soms geen van alle 1.400+ aandelen aan, maar een geoptimaliseerde selectie. Dat brengt kleine afwijkingen mee. Ten slotte speelt dividendlekkage door bronbelasting een rol: wanneer het fonds dividenden ontvangt van bedrijven in andere landen, kan een deel verloren gaan aan buitenlandse bronheffingen die de index niet hoeft te verrekenen.

Hoe check je de tracking error van een ETF?

De makkelijkste route is via trackingdifferences.com, justETF.com of Morningstar. Zoek het fonds op het ISIN-nummer en bekijk de tracking difference over 1, 3 en 5 jaar. Kijk ook of de afwijking stabiel is per jaar of sterk wisselt.

Gebruik altijd een periode van minimaal 3 jaar voor een eerlijk beeld. Over één jaar kan een uitschieter door herbalancering of dividendtiming het resultaat vertekenen. De meerjarige tracking difference geeft een betrouwbaarder beeld van wat het fonds structureel kost boven op de index.

De verrassing: sommige ETF's verslaan hun eigen index

Dit is het onderdeel dat de meeste beleggers overrompelt. Een ETF kan meer rendement leveren dan de index die het volgt. Niet door actief beheer, maar door een concreet mechanisme: effectenlening (securities lending).

ETF-beheerders kunnen de aandelen in het fonds tijdelijk uitlenen aan partijen die willen shortsellen. Die partijen betalen een vergoeding. Die extra inkomsten vloeien terug naar het fonds en compenseren de kosten gedeeltelijk of volledig, soms zelfs meer dan volledig.

Een concreet voorbeeld: volgens trackingdifferences.com bedroeg de gemiddelde jaarlijkse afwijking van de iShares Core MSCI World UCITS ETF (ISIN: IE00B4L5Y983) ten opzichte van zijn index slechts 0,03% per jaar, terwijl de TER 0,20% bedraagt. Het fonds was daarmee feitelijk veel goedkoper dan de officiële kostenratio suggereert, en versloeg zijn benchmark over meerdere periodes.

Effectenlening brengt een klein tegenpartijrisico mee. Als de ontlener niet aan zijn verplichtingen voldoet, is er doorgaans onderpand aanwezig. Grote aanbieders als BlackRock (iShares) en State Street (SPDR) werken met strikte regels, maar het is geen nulrisico. Volgens State Street zijn 126 SPDR ETF's actief betrokken bij effectenlening. Controleer de details altijd in het prospectus van het fonds.

Synthetische versus fysieke ETF's: maakt het replicatietype uit?

Fysieke ETF's kopen de aandelen uit de index daadwerkelijk aan. Synthetische ETF's gebruiken een swap-contract met een tegenpartij om het indexrendement na te bootsen zonder de onderliggende aandelen te bezitten. Het beloofde voordeel: een lagere tracking error, omdat je de exacte indexrendementen financieel inkoopt in plaats van ze zelf te repliceren.

De praktijk is genuanceerd. Wetenschappelijk onderzoek gepubliceerd in het Journal of International Financial Markets (2023) laat zien dat synthetische ETF's bij hoge liquiditeit inderdaad een lagere tracking error kunnen hebben. Maar gemiddeld presteren fysieke ETF's op grote indices niet slechter. Andere studies vinden zelfs dat fysieke ETF's door effectenlening beter presteren dan synthetische varianten.

Synthetische ETF's brengen ook een extra risico mee: het tegenpartijrisico van het swap-contract. Als de bank achter het contract in problemen komt, raakt dat het fonds. Voor de meeste Nederlandse beleggers in brede indexfondsen op de S&P 500 of MSCI World is de replicatiemethode minder bepalend dan de TER en tracking difference over meerdere jaren.

Een praktische vuistregel: hoe groter het beheerd vermogen van een ETF, hoe efficienter de replicatie doorgaans is. Een fonds met een miljard euro of meer onder beheer kan transactiekosten beter spreiden. Omvang is dus ook een factor bij het beoordelen van de verwachte tracking error.

Welke broker past bij ETF-beleggen met oog voor trackingkosten?

De tracking error zit in het fonds, niet in de broker. Maar de broker bepaalt wel wat je betaalt om het fonds aan te kopen en te verkopen. Hoge transactiekosten tellen op, net als een hoge tracking difference. Kies een broker waarvan de kosten passen bij hoe vaak je handelt en hoeveel je inlegt.

DEGIRO is voor veel Nederlandse beleggers de bekendste lage-kostenbroker. Je hebt toegang tot een grote selectie ETF's, waaronder de populairste MSCI World en S&P 500 trackers. DEGIRO staat onder toezicht van de AFM en DNB. Nadeel: de interface is voor sommige beginners minder overzichtelijk dan bij nieuwere apps.

Trade Republic is een goede keuze als je maandelijks een vast bedrag wil inleggen via een automatisch spaarplan. Je kunt al starten met €1 en de transactiekosten zijn laag. Trade Republic staat onder toezicht van BaFin en AFM. Nadeel: het aanbod is beperkter dan bij DEGIRO, al zijn de populairste ETF's gewoon beschikbaar.

Vergelijk op basis van jouw situatie: hoe vaak handel je, welke ETF's wil je kopen en heb je behoefte aan een uitgebreid platform of houd je het liever simpel? Lees ook ons broker-onderzoek: bij 14 van de 20 door ons onderzochte brokers kun je zonder minimum storting beginnen. Een lage drempel maakt het makkelijker om klein te starten en geleidelijk op te schalen.

Onze kijk op ETF tracking error

Wij zien tracking error te vaak als het ondergeschoven kindje in het ETF-debat. De meeste beginners kijken naar de indexnaam en de TER, en kopen dan de bekendste ETF. Dat is niet verkeerd, maar het mist nuance. Kosten bepalen op lange termijn een groot deel van je rendement: een paar tienden procent per jaar tikt flink aan als je twintig jaar belegt.

Wat wij concreet aanraden: check de tracking difference op trackingdifferences.com of justETF over minimaal drie jaar. Kijk of de werkelijke afwijking lager of hoger is dan de TER. Een ETF die zijn index versloeg door effectenlening is mooi, maar beleg nooit op die verwachting alleen. Het is geen garantie en kan per jaar sterk wisselen.

Spreiding via brede ETF's op de MSCI World of S&P 500 is voor de meeste beginners verstandiger dan losse aandelen of gokken op een enkele crypto. Maar ook bij ETF's geldt: een hoog rendement zonder risico bestaat niet. Kies de broker die past bij wat jij wilt beleggen, niet de broker met de mooiste reclame. Beleg alleen met geld dat je voorlopig kunt missen en laat je niet opjagen door koersbewegingen.

Bronnen

• VettaFi - What causes ETF tracking errors
• Morningstar - Tracking Difference vs Tracking Error
• Fidelity - Understanding tracking error and tracking difference
• TrackingDifferences.com - iShares Core MSCI World UCITS ETF
• CFA Level II - Sources of ETF Tracking Error
• HeyGoTrade - Tracking Error vs Tracking Difference
• justETF - Top MSCI World ETFs
• justETF - Top S&P 500 ETFs
• State Street - ETF lending fuels surge in securities lending revenue

Veelgestelde vragen

Wat is een tracking error bij een ETF?

Tracking error is de geannualiseerde standaarddeviatie van de dagelijkse rendementsverschillen tussen een ETF en zijn index. De formule: bereken elke dag het verschil tussen fondsrendement en indexrendement, neem de standaarddeviatie van die reeks en vermenigvuldig met de vierkantswortel van 252 (het aantal handelsdagen per jaar). Hoe lager de uitkomst, hoe consistenter de indexvolging. Onder 0,05% per jaar is uitstekend voor grote index-ETF's.

Hoe check je de tracking error van een ETF?

Zoek het fonds op via trackingdifferences.com, justETF.com of Morningstar met het ISIN-nummer. Bekijk de tracking difference over minimaal 3 tot 5 jaar voor een betrouwbaar beeld. Vergelijk de tracking difference ook met de TER: als de tracking difference lager is dan de TER, genereert het fonds extra inkomsten, bijvoorbeeld via effectenlening. Eén jaar is te kort om structurele afwijkingen te beoordelen.

Wat is het voordeel van een ETF met lage tracking error?

Een ETF met lage tracking error volgt zijn index consistent en levert wat je als belegger verwacht: het marktrendement minus een kleine kostendruk. Je hebt minder onverwachte afwijkingen. Over de lange termijn kan een verschil van 0,10% per jaar via het rente-op-rente effect bij een inleg van €10.000 over twintig jaar meetbaar oplopen. Dit is geen garantie, maar een realistisch perspectief bij gelijkblijvende kosten.

Hoeveel tracking error is acceptabel bij een indexfonds?

Voor ETF's op grote, liquide indices zoals de S&P 500 of MSCI World is een tracking error onder 0,15% per jaar gebruikelijk. Internationaal wordt 0,50% als bovengrens van het acceptabele beschouwd. Volgens de CFA-literatuur is minder dan 5 basispunten (0,05%) uitstekend. Boven de 0,50% is het verstandig om te onderzoeken waardoor de afwijking zo groot is.

Wat is de information ratio en hoe hangt die samen met tracking error?

De information ratio is het actieve rendement (het rendement boven of onder de benchmark) gedeeld door de tracking error. Hoe hoger, hoe meer rendement per eenheid afwijking. Bij passieve ETF's is deze ratio minder relevant, want het doel is het volgen van de index, niet het verslaan ervan. De information ratio wordt vaker gebruikt bij actief beheerde fondsen om de kwaliteit van de fondsbeheerder te beoordelen.

Kan een ETF zijn eigen index verslaan?

Ja. Een ETF kan meer rendement leveren dan zijn index wanneer inkomsten uit effectenlening de kosten overtreffen. De iShares Core MSCI World UCITS ETF (IE00B4L5Y983) versloeg zijn benchmark over meerdere periodes, ondanks een TER van 0,20% per jaar, aldus trackingdifferences.com. Dit is echter geen garantie en kan per jaar sterk verschillen. Beleg nooit op de verwachting dat een ETF zijn index blijft verslaan.

Wat doe je nu concreet met deze kennis?

Als beginner: kies een brede ETF op de MSCI World of S&P 500 met een TER onder 0,20%, check daarna de tracking difference op trackingdifferences.com of justETF over drie jaar en selecteer een broker met lage transactiekosten. Houd er rekening mee dat beleggen risico inhoudt en dat je je inleg (gedeeltelijk) kunt verliezen.

Als je al belegt en kostenbewuster wil worden: vergelijk de tracking difference van je huidige ETF met alternatieven. Een verschil van 0,10% per jaar lijkt klein, maar telt via het rente-op-rente effect over twintig jaar meetbaar op. Let ook op of de fondsbeheerder de inkomsten uit effectenlening volledig teruggeeft aan het fonds of een deel inhoudt.

Voor gevorderde beleggers loont het om het prospectus en de jaarverslagen van je ETF te bestuderen. Daar staat hoeveel het fonds verdient aan effectenlening en welk deel terugvloeit naar jou als belegger. Niet elke aanbieder is even transparant hierover.

Een eerlijke kanttekening: een hoog rendement zonder risico bestaat niet. Zelfs een ETF met perfecte tracking error geeft geen rendement als de markt daalt. Laat je niet opjagen door koersbewegingen en beleg alleen met geld dat je voorlopig kunt missen. Bekijk de beste brokers voor een overzicht of vraag een onafhankelijk financieel adviseur als jouw situatie specifieke aandacht vraagt. Dit artikel is geen persoonlijk beleggingsadvies.